Klassenmanagement voor leerkrachten in het primair onderwijs
KM

Programma's: PAD

PAD staat voor Programma Alternatieve Denkstrategieën, een leerplan voor de sociale en emotionele competentie in de basisschool. PAD is gebaseerd op het Amerikaanse Promoting Alternative Thinking Strategies (PATHS). PATHS is ontwikkeld door Greenberg en Kusché om de sociaal-emotionele ontwikkeling van dove en slechthorende kinderen in de basisschoolleeftijd te bevorderen. Daarna is het verbreed naar het basisonderwijs en speciaal onderwijs.

PAD is in eerste instantie door het FODOK (Nederlandse Federatie van Organisaties van Ouders van Dove Kinderen) vertaald, aangepast aan de Nederlandse situatie en uitgegeven.
Na invoering in het dovenonderwijs is de verantwoordelijkheid overgedragen aan het Seminarium voor Orthopedagogiek, dat PAD in samenwerking met Trimbos Instituut, TNO Kwaliteit van leven, NIGZ en GGD-Nederland herschreven heeft en geschikt heeft gemaakt voor andere doelgroepen in regulier en speciaal onderwijs. Het Seminarium organiseert ook cursussen en praktijkbegeleiding.

Uitgangspunten en doelstellingen

PAD heeft tot doel de sociaal-emotionele ontwikkeling van kinderen in de basisschoolleeftijd te stimuleren.
Door een langdurig, systematisch en hiërarchisch opgebouwd leerplan leren kinderen zelfcontrole toepassen, gevoelens verwoorden en zelfstandig problemen oplossen.

Het PAD-leerplan is preventief en als interventieprogramma bruikbaar. Het heeft twee hoofddoelstellingen:

  • Het bevorderen van de zelfkennis en de sociale vaardigheid van de leerlingen: leerlingen krijgen inzicht in de manier waarop hun emoties invloed hebben op hun eigen functioneren. Daardoor worden ze vaardiger in het omgaan met anderen.
  • Het bevorderen van onderwijskundige en opvoedkundige processen in de groep.

De hoofddoelstellingen zijn onder te verdelen in subdoelstellingen. Die zijn uitgewerkt naar vier centrale thema's:

  1. Zelfbeeld: hoe waardeer ik mijzelf en hoe gedraag ik mij tegenover mijn leeftijdgenoten?
  2. Zelfcontrole: hoe stem ik mijn gedrag op mijn gevoelens af?
  3. Gevoelens: hoe ga ik om met de gevoelens van mijzelf en de ander?
  4. Probleemoplossen: hoe kan ik op een prettige en goede manier een probleem oplossen?

Opbouw

In de groepen 1 tot en met 8 zijn de thema's zelfcontrole, gevoelens en probleemoplossen als een hiërarchie herkenbaar: in de lagere groepen ligt de nadruk op het leren van zelfcontrole, bij de middengroep op het omgaan met gevoelens en bij de oudere groepen gaat het vooral over probleemoplossen. De handleiding voor de docenten geeft informatie over o.a. de filosofie en inhoud van het leerplan, suggesties voor het werken, invoering en praktijkbegeleiding, betrekken van ouders en het Ouderhandboek.

Opbouw van een les
Bij elke lesbeschrijving worden de volgende onderdelen beschreven: inhoud, doel, materiaal, tip, belangrijk, de introductie van de les en de opdrachten.

Leeractiviteiten
Er worden verschillende werkvormen gebruikt: spelletjes spelen, rollenspelen, klassengesprekken, hanteren van de ' Vraag en Antwoord Bus'. Er worden in het leerplan geen concrete aanwijzingen voor evaluatie en toetsing gegeven.

Materialen
Er zijn materialen ontwikkeld om het leerplan uit te voeren, zoals een handleiding voor docenten, schildpadpoppen (handpoppen), emotiekaartjes en emotiegezichtjes.

Het PAD-leerplan

Eerst wordt er met hypothetische en weinig gecompliceerde voorbeelden gewerkt. Dan behandelt de leerkracht zo snel mogelijk reële situaties die de kinderen meemaken of meegemaakt hebben om transfer te bevorderen. Zo is er bijvoorbeeld een 'vraag- en antwoorddoos' waarin kinderen een briefje met een eigen probleem kunnen doen, dat ze graag met de klas of alleen met de leraar zouden willen bespreken. Ook de leerkracht bespreekt geregeld een eigen probleempje en verwoordt steeds zijn oplossingsstrategie.
Het leerplan wordt afgesloten met een aantal lessen over meer complexe probleemsituaties, waarin ook normen en waarden een belangrijke rol spelen. Begrippen als vertrouwen, verantwoordelijkheid, een eigen mening hebben komen dan aan de orde.

Ouders en het PAD-leerplan

Hoewel het PAD-leerplan een schoolprogramma is, is de betrokkenheid van ouders een belangrijk gegeven. Het kind zal bijvoorbeeld de geleerde emotionele vaardigheden ook thuis gaan toepassen. Veel ouders vinden het moeilijk of zijn onmachtig om hier op de juiste manier op in te spelen.

Het leerplan biedt daarom diverse mogelijkheden om ouders te informeren:

  • Ouders kunnen geïnformeerd worden via een ouderbrief.
  • Er is een informatieboekje voor ouders beschikbaar.
  • Sommige scholen organiseren thema-avonden, koffieochtenden en klassenbezoeken voor ouders.
  • Er is een oudercursus beschikbaar bestaande uit vijf bijeenkomsten waarin ouders informatie krijgen over het leerplan en oefenen met vaardigheden als complimentjes geven en omgaan met boosheid.
Beoordeling programma volgens principes integraal klassenmanagementScores op elementen
1.van fragmentarisch naar integraal; organisatie, instructie, gedragScore element
2.van instrumenteel naar persoonsgecentreerdScore element
3.van disciplinering naar zelfsturingScore element
4.van interventies naar preventieScore element
5.van 'toerist' naar 'burger'Score element
6.van focus op het kind naar een lerende schoolgemeenschapScore element
7.van éénrichtingsverkeer (overdracht) naar interactief lerenScore element
8.van leerkrachtgecentreerd naar gezamenlijke verantwoordelijkheidScore element
9.van het kind als probleem naar de leerkracht doet ertoeScore element
10.van incidentbestrijding naar doelgericht cyclisch werkenScore element

Meer informatie:
PAD-leerplan

Overname van gegevens is met bronvermelding toegestaan.
© Nederlands Centrum Onderwijs & Jeugdzorg